CYKL I / 2010

Cykl seminaryjny „Kultura i rozwój” realizowany przez Narodowe Centrum Kultury i Ośrodek Badań nad Przyszłością Collegium Civitas pod kierownictwem Edwina Bendyka rozpoczął się w marcu 2010 r. jako odpowiedź na wyzwania wskazane podczas Kongresu Kultury Polskiej w 2009 r. Jedno z haseł Kongresu głosiło, że „Kultura się liczy” i w tym też duchu seminaria podjęły refleksję nad sposobami waloryzacji kultury, praktyk kulturowych i polityk publicznych w obszarze kultury. Celem pierwszego, zaplanowanego na 2010 r. cyklu seminaryjnego było wypełnienie treścią przestrzeni dość jałowego sporu między zwolennikami dyskursu czysto ekonomicznego, uznającymi że najlepszym sposobem waloryzacji jest rynek i wyznawcami przekonania, że kultura jest dobrem autotelicznym, nie poddającym się próbom utylitarnego pomiaru i waloryzacji ekonomicznej.

Realizując tak postawione zadanie podczas kolejnych spotkań dokonywaliśmy swoistej inwentaryzacji pojęć, koncepcji, teorii i dyskursów służących waloryzacji aktywności artystycznej i praktyk kulturowych. Podczas sześciu spotkań powstała dość dokładny katalog narzędzi, jakimi posługuje się ekonomia kultury, teoria innowacyjności, teorie kapitału społecznego. Przeanalizowaliśmy koncepcje kreatywności jednostkowej i systemowej, praktyki zarządzania przemysłami kreatywnymi i innowacyjnymi. Wszystkie te kwestie odnosiliśmy do ekonomicznych teorii dób publicznych i prywatnych, metod waloryzacji dóbr nierynkowych i w końcu, efekty tych rozważań odnosiliśmy do praktyk politycznych, polegających na formułowaniu polityk publicznych w zakresie kultury. Dokumentacja wideo oraz materiały uzupełniające z cyklu zostały zebrane w witrynie internetowej Narodowego Centrum Kultury.

Seminarium zostało zwieńczone warsztatami „Kultura i rozwój” zorganizowanymi 19-20 lipca 2010 r. w Radziejowicach. Dziś, po dodatkowych trzech latach pierwszą edycję seminariów „Kultura i rozwój” można podsumować następująco:

  1. Coraz intensywniej rozwijają się szczegółowe dyskursy dotyczące waloryzacji kultury i sztuki – powstają coraz liczniejsze rodzime opracowania poświęcone ekonomii kultury, rozwija się refleksja nad przemysłami kreatywnymi i przemysłami kultury. Dysponujemy coraz subtelniejszymi narzędziami umożliwiającymi racjonalną debatę publiczną, a także formułowanie polityk publicznych w tym zakresie. Jednocześnie rozwija się refleksja krytyczna ujawniająca pułapki dyskursu ekonomicznego w kulturze.
  2. Kwestia kultury, uczestnictwa w kulturze i praktyk kulturowych coraz mocniej wchodzi do dyskursu politycznego. Powierzenie przygotowania Strategii Rozwoju Kapitału Społecznego Ministerstwu Kultury i Dziedzictwa Narodowego jest tego najlepszym dowodem, a struktura prac nad dokumentem pokazuje kluczowe znaczenie takich zagadnień, jak potencjał kreatywny i kulturowy, kompetencje komunikacyjne i kulturowe dla kompetencji obywatelskich i społecznych.
  3. Pokazaliśmy, że możliwe są efektywne polityki publiczne w zakresie kultury, polegające na stymulowaniu aktywności gospodarczej w przestrzeni kultury. Polityki te wszakże nie mogą być „prostymi” politykami przemysłowymi, polegającymi jedynie na pobudzaniu podaży rynkowych dóbr kultury, lecz muszą także oddziaływać na popyt. Popyta na dobra i usługi kulturowe jest jednak złożonym problemem, bowiem potrzeby kulturowe zależą od kompetencji i są efektem zarówno dziedziczenia kapitału kulturowego, jak i jego zdobywania za pośrednictwem instytucji. Stąd znaczenie edukacji kulturalnej dla kształtowania kompetencji, a w konsekwencji potrzeb kulturowych.
  4. W trakcie analizy powyższych zjawisk dostrzegliśmy (i potwierdziliśmy spostrzeżenia Kongresu), że kultura jest w trakcie dynamicznych przemian związanych ze zmianami społecznymi, gospodarczymi i technologicznymi co zwiększa złożoność badań, bowiem zmierzyć się trzeba z dodatkowymi kwestiami, jak adekwatność ładu instytucjonalnego do kształtujących się nowych praktyk kulturowych.
  5. Podczas spotkań interdyscyplinarnych łączących przedstawicieli różnych pól badawczych odkryliśmy, że istnieją istotne bariery pojęciowe i metodologiczne utrudniające wzajemne komunikowanie rezultatów swoich badań. Te trudności komunikacyjne nakładają się na opisany w punkcie 4. problem „ucieczki” świata kultury, co dodatkowo komplikuje opis świata kultury i skłania do hipotezy, że sfera badań, podobnie jak instytucji kultury oraz opartych na tych badaniach i instytucjach polityk publicznych nie nadążają za zmieniającą się rzeczywistością, a duże obszary aktywności kulturowej, mogące także wyrażać istotny potencjał rozwojowy pozostają poza opisem, a więc i poza dyskursem.
  6. Przesłanie wieńczące pierwszy cykl seminaryjny było dość jednoznaczne. Po pierwsze należy rozwijać specjalistyczne dyskursy związane z kwestią waloryzacji kultury i praktyk kulturowych przez stymulowanie krajowych badań nad ekonomią kultury, przemysłami kreatywnymi, kreatywnością oraz podejmować dyskusję z pracami rozwijanymi w innych, zagranicznych ośrodkach. To jednak nie wystarczy, pilnym zadaniem jest rozwój metod i badań rzeczywistości kulturowej „in statu nascendi”, która umyka z różnych względów opisowi, a wraz z nią być może gubiony jest istotny potencjał.
  7. Tak sformułowane wnioski umożliwiły planowanie kolejnego cyklu seminaryjnego, który miał się skoncentrować na nowych zjawiskach kulturowych.
Reklamy